Pętle w języku Python

Wstęp

Pętla to konstrukcja, która pozwala wielokrotnie wykonywać ten sam fragment kodu bez konieczności jego powtarzania. Dzięki pętlom program może przetwarzać dane w sposób automatyczny i powtarzalny.

Wyobraź sobie, że chcesz wypisać liczby od 1 do 100. Zamiast pisać sto poleceń print(), możesz użyć jednej pętli, która wykona to za Ciebie.

Cele lekcji

  • Zrozumiesz, czym jest pętla i dlaczego się ją stosuje.
  • Poznasz dwa główne rodzaje pętli w Pythonie: for i while.
  • Nauczysz się kontrolować przebieg pętli za pomocą instrukcji break i continue.
  • Napiszesz własne programy wykorzystujące pętle.

Część teoretyczna

1. Pętla for

Pętla for służy do przechodzenia przez elementy sekwencji (np. listy, ciągu znaków, zakresu liczb).

Składnia:

for zmienna in sekwencja:
    instrukcje

Przykłady:

a) Wypisywanie liczb od 1 do 5:

for i in range(1, 6):
    print(i)

Wynik:

1
2
3
4
5

b) Iteracja po znakach w napisie:

for litera in "Python":
    print(litera)

c) Pętla z listą:

owoce = ["jabłko", "banan", "gruszka"]
for owoc in owoce:
    print("Lubię", owoc)

2. Pętla while

Pętla while działa, dopóki spełniony jest warunek logiczny.

Składnia:

while warunek:
    instrukcje

Przykład:

licznik = 1
while licznik <= 5:
    print("To jest numer:", licznik)
    licznik += 1

Pętla zakończy się, gdy licznik będzie większy od 5.

3. Instrukcje break i continue

break – przerywa działanie pętli. continue – przeskakuje do następnej iteracji pętli, pomijając bieżącą.

Przykład break:

for i in range(10):
    if i == 5:
        break
    print(i)

Wypisze liczby od 0 do 4.

Przykład continue:

for i in range(6):
    if i == 3:
        continue
    print(i)

Pominie liczbę 3.

Podsumowanie teoretyczne

  • Pętle umożliwiają wielokrotne wykonywanie tego samego kodu.
  • for używa się, gdy wiemy, ile razy chcemy coś powtórzyć.
  • while stosuje się, gdy liczba powtórzeń zależy od warunku.
  • break przerywa pętlę, continue pomija bieżącą iterację.
  • Pętle są kluczowym elementem programowania – pozwalają przetwarzać dane w sposób automatyczny.

Ćwiczenia

Ćwiczenie 1 (praktyczne):

Napisz program, który za pomocą pętli for wypisze liczby od 1 do 10, ale obok każdej liczby doda tekst „– to moja liczba”. Przykład:

1 – to moja liczba  
2 – to moja liczba  
...

Ćwiczenie 2 (praktyczne):

Napisz program, który obliczy sumę liczb od 1 do 100 przy użyciu pętli for. Na końcu wypisz wynik w postaci:

Suma liczb od 1 do 100 wynosi: ...

Ćwiczenie 3 (praktyczne):

Napisz program, który poprosi użytkownika o podanie liczby, a następnie wypisze jej tabliczkę mnożenia od 1 do 10. Przykład: Dla liczby 5:

5 x 1 = 5  
5 x 2 = 10  
...  
5 x 10 = 50

Ćwiczenie 4 (praktyczne):

Użyj pętli while, aby program prosił użytkownika o wpisanie hasła aż do momentu, gdy poda poprawne (np. "Python123"). Przykład:

Podaj hasło: test
Błędne hasło!
Podaj hasło: Python123
Dostęp przyznany!

Ćwiczenie 5 (teoretyczne):

Wyjaśnij w kilku zdaniach różnicę między pętlą for a while. W jakich sytuacjach lepiej użyć jednej, a w jakich drugiej? Podaj przykłady zastosowania obu rodzajów pętli w prostych sytuacjach życiowych (np. „liczenie kroków w grze”, „czekanie na odpowiedź użytkownika”).